Turismoa > Txangoak

Txangoak

 GURE HERRIAREN ZEHAR IBILIZ


 

 

ARTEA UHARTEKO KALEETAN – ARTEA UHARTEKO KALEETAN

Horma-irudi horiek denborarekin desager daitezke, kaleko artea galkorra baita, baina era berean herriko kaleek sor daitezken espresio askeak gordetzen dituzte, bai eta artisten estudio edo atelierrak, eraikinak sormenez blaitzen dituztenak, barrutik eta kanpotik.

SAKATU ZABALTZEKO

 

 

 

 

 

 

 

 

UHARTE – BERIAIN. 30 KILOMETRO ETA 100 METRO

Uhartetik Sarrigurenera abiatzen gara eta bertan Iruña-Olatz errepidea hartzen dugu, Goraitz zeharkatu eta Ardanatzera heltzeko. 20. kilometroan (markatuta dago), Ardanaztik bide bat hasten da Malkaizko gailurrera igotzeko, eta bertatik ikus dezakegu Iruñerriko mendebaldeko isurialdea eta Pirinioetako inguruko mendiak ipar-mendebaldean.

Bidetik jaitsiko gara Egues eta Ardanazko bidegurutzeraino. Bidearen hurrengo puntua Tangorriko igoera da eta bertatik jaitsiko gara Arizko aldera. Puntu honetan Lakidainera eramanen gaituen bidea ikusiko dugu.

Bihurgune itxi batetara heltzean, ez dugu hartuko eskuinaldetik jaisten den bidea eta ezkerraldetik jarraituko dugu, pinudiaren hertzetik gailurrera igotzeko. Bukaeran haitza batzuk aurkituko ditugu. Kontuz jaitsi eta bidexka hartu, eskuinetik eramanen gaitu, usategiz usategi, Lakidaingo leporaino.

Aurrera jarraitu eta lau minututan beste lepo batetara iritsiko gara, hortik Lakidaingo haitzarako igoera hasiko dugu. Puntu honetatik, Irulegiko gazteluaren aztarnetara eramanen gaituen igoera latza eta gogorra.

Eloko higaren perpendikularra jarraituz, zabalgune batera aterako gara eta bertatik jaitsiko gara aldapa gogor batetik Idoate-Ilundain bidegurutzeraino.

Las Bandericas parean igoko gara eta Urramendi – Gongora aldera jaitsi. Lurra oso itxia dago hemendik. Hegoaldera jarraitu usategi batekin topo egin arte. Ezkerraldetik jaisten den bidexka batetik jarraituko dugu eta mendi pista batetara eramanen gaitu. “El Hayedal” edo pagadia deituriko dermiora iritsiko gara eta hortik igotzen da Zenborainera. Bide berdinatik igo eta jaitsi eginen dugu. Jaisterakoan, alanbre-hesi batera arte jarraituko dugu eta hemendik leku garaienean dagoen elektrizitate dorreraino, Untziti eta Aranguren ibarrekin elkartzen gaituena.

Andrikaingo lepora iritsiko gara eta eskuinaldean dagoen bidexkatik jaitsiko gara, Labiano aldera, “La Vizcaya”ko muinoa ikusgai uzten duen sakonuneraino.

Labianoreko eta Untzitirako bideen elkargunean, aurrera jarraituko dugu, hegoalderuntz, soro laboratuak inguratuz eta goialdetik ateratzen den bidexka hartuko dugu. Eskuinetik jarraitu dugu, Noain aldera, “La Vizcaya”ko muinotik eta hortxen topatuko dugu eskuinetik heldu den pista bat. Taxoareko mendilerrora eta Noaingo ur-biltegira daraman pista zabala ateratzen den toki ireki batera iritsiko gara. Errepidetik jaitsi. Gure ezkerraldean autopista azpitik gurutzatzen duen eta Noainera daramagun lurpeko pasabidea dago. Abandonatuta dagoen akuaduktutik barna, autopista gurutzatu eta Beriainera iritsiko gara.

 

UHARTE – LEIREKO MONASTERIOA

Benetan ibilbide polita, ederra eta interesgarria da Uhartetik abiatuta Leireko monasterioraino doana: batetik, naturarik malkartsuena, eta bestetik, penintsula iparraldeko monasteriorik nabarmenen eta bikainenetakoa ikusteko aukera eskaintzen baitu. Behin Uhartetik aterata, Agoitzera doan errepidea hartu, eta handik, Irunberri aldera joko dugu, ondotik gure helmugara iristeko; Leirera, alegia.

Agoitzen, Zagurrigarreko monasterioaren arrastoak aurkituko ditugu, Irati gaineko zubi erromanikotik hurbil. Herriko eraikin nabarmenen artean, eliza aipatuko dugu: atari platereskoa du eta XV. mendeko bataiarri polikromatua.

Irunberrin eta inguruetan, toki adierazgarria dago zinez, hots, Irunberriko Arroila edo mendi zintzur ikusgarria, Irati ibaiak harrian zizelkatua. Arroilaren mutur batean Deabruaren zubia dago. Badago arroila gidariarekin bisitatzeko aukera; bidea Irati trenak egiten zuen ibilbidea berbera da.

Gure azken helmuga Leire da; Leireko monasterio ederra, alegia. Elezaharraren arabera, han Birila izeneko fraide santu bat bizi izan zen; behin batez, txori ttiki baten txio-txio goxoak liluraturik, basoan sartu zen. Han, hirurehun urtetik gora eman zituen estasiaturik; gero, bere onera etorrita, monasteriora itzuli zen, abiatu zenetik goiz bakar bat pasatua zelakoan. Garai hartako agirietan jasota dagoen elezaharra da. Elezaharra Europa osoan ibili zen, batera eta bestera, Donejakue bideko erromesen aho-mihitan. Leku miragarri horretan, iturri bat dago gaur egun, bai eta Santuaren irudi bat ere.

Ez dakigu monasterioa noiz sortu zen. Aspaldi-aspaldiko garaietan, hori bai, eta batzuen arabera, inguruko kobazuloetan bizi ziren ermitauen bilera baten ondorioa izan daiteke.

Monasterioaren lehenbiziko lekukotasunak IX. mendekoak dira, eta haren historia jakingarria da oso. Esaterako, Iruñeko apezpikuak Leireko fraideen artean aukeratzen zituzten. Esan ere izan da monasterio hau El Escorial baino gehiago dela, monasterioa izateaz gain, Nafarroako erregererreginen egoitza ere bazelako. 1954an, monje beneditarrak finkatu ziren, denak Silosko Santo Domingotik etorritakoak.

Monasterioaren alderik zaharrena kripta da, XI. mendean eraikia, lau nabetan zatitua, eta zutabeek kapitel handiak dituzte; agerian dago hasierako erromanikoari darion soiltasuna.

Ganga gotikoa Nafarroako ederrena da, zalantzarik gabe: barrenera sartzeko, “porta speciosa” izeneko atea zeharkatu behar da. XIII. mendeko lan eder-ederra da, erdian dagoen zutabe batek bitan banatua.

Koruko burualdea horma handiko lehenengo eraikuntza erromanikoa da, eta hartan, Nafarroako errege-erreginen panteoia dago; X. eta X. mendeetakoa.

Bisitan joanez gero, esan behar da ostatu bat dagoela, eta gizonezkoendako egoitza bat ere bai.